Сўнгги янгиликлар
Янгиликлар
Ҳурматли фермерлар!
Давлатимиз раҳбарининг Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги ходимларига йўллаган байрам табриги соҳамиз вакилларини руҳлантириб юборгани шубҳасиз. Эслайлик, Президентимиз бундан етти-саккиз йил илгари етарлича қадрланмаган, деҳқон-фермерларнинг пахта етиштириб даромад кўрмаётганлигини алоҳида эътироф этиб, пахта етиштириш бюджет ташкилоти ходимларининг мажбурий меҳнати эвазига амалга ошиши ва ундан ҳатто фермерлар ҳам фойда кўрмаётганлигини таъкидлаб, келгусида бу соҳада амалга оширилажак улкан мақсад ва режаларни белгилаб берган ва энди фермер ҳам бой бўлади, деган эди. Бугун айнан шундай кунлар келганига барчамиз гувоҳмиз. Зеро, авваллари бир гектар пахта майдонидан 20-30 центнердан ҳосил олинган бўлса, бугун аксар деҳқон-фермерлар ўртача 40-45 центнердан хирмон кўтармоқда.
Албатта, бу каби муваффақиятлар ўз-ўзидан қўлга киритилаётгани йўқ. Давлатимиз томонидан қишлоқ хўжалиги ривожига қаратилаётган катта эътибор, деҳқон ва фермерларга берилаётган имтиёз ва имкониятлар туфайли салмоқли ютуқларга эришиляпти.
Биргина мисол, бугун Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши аъзолари сони 91,7 мингтадан ошди.
Ҳурматли фермер ва деҳқонлар!
Азалдан халқимиз нонни энг улуғ неъмат билиб қадрлайди. Янги Ўзбекистонимизнинг бу йилги улкан ғалла хирмони омилкор деҳқон ва фермерлар, сувчилар, агроном ва механизаторлар, ғаллачилик кластерлари раҳбарлари, соҳанинг фидоий олиму тажрибали мутахассисларининг заҳматли меҳнатлари эвазига яратилди.
Бу эса мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг кўламли янгиланишлар, ғаллачиликни ривожлантириш борасидаги иқтисодий туб ислоҳотларнинг амалий натижасидир.
2020 йилдан давлат буюртмаси асосида бошоқли дон етиштириш амалиёти бекор қилиниб, соҳада босқичма-босқич бозор тамойиллари жорий этилди.
Фермер хўжаликларига ғалла етиштириш учун ажратилган имтиёзли кредит маблағларидан эркин фойдаланиш ҳамда хизмат кўрсатувчи ва ресурс етказиб берувчиларни ихтиёрий танлаш ҳуқуқининг берилиши, шунингдек, донни харид қилиш ҳамда сотишда биржа механизмининг жорий этилиши юқори манфаатдорликни таъминламоқда.
Давлат ресурси ва биржа савдоларида сотиш учун ғалла топшириш кўпроқ манфаат келтираётганини биз фермерлар ҳис этмоқдамиз.
Шунингдек, сув тежовчи технологиялар жорий қилиш учун субсидия ажратилиши натижасида ёмғирлатиб суғориш тизимлари ўрнатилган ғалла майдонлари йилдан-йилга кенгайиб бормоқда.
Бундан ташқари, ўтган йили ғаллани эрта экиб, тезроқ униб чиққани ва соҳа олимларининг илмий тавсиялари ҳамда ғалла экиш ва етиштиришнинг ҳар бир босқичида ўтказилган ўқув-амалий семинарлар, шунингдек, бободеҳқонлар таъбири билан айтганда, “Эрта эккан – эрта ўради” деб бежиз айтмаганлигининг исботи тасдиқланди, бу йил ҳар йилгидан мўл ҳосил етиштириш имконини берди.
Бу йилги табиат қийинчиликларига қарамасдан, биз фермер ва деҳқонлар томонидан туманимизда жами 3 минг 204 гектар майдонларга чигит қадаб, машаққатли меҳнатимиз эвазига пахтадан мўл ҳосил йиғиштириб олишимиз зарур.
Барчамиз яхши тушунамизки, ҳозирги ўта мураккаб иқлим шароитида кўплаб синов ва қийинчиликларга қарамасдан, ердан мўл ҳосил етиштириш – бу чинакам жасорат ва матонат намунасидир.
Халқимиз Сиздек миришкор фермерлар, моҳир сувчи ва ирригаторлар, ўз ишининг ҳақиқий устаси бўлган механизатор ва агрономлар, жонкуяр олим ва тадқиқотчилар, кластер ходимлари тимсолида ана шундай фидойи инсонларни кўради ва эл-юрт дастурхонини тўкин қилиш йўлидаги шарафли ва олийжаноб меҳнатингизни юксак қадрлайди.
Аслида бунинг замирида Сиз ва бизнинг фидойилигимиз орқали мамлакатимизнинг иқтисодиётига ҳисса қўшишдир. Шу муқаддас заминда таваллуд ва тарбия топган, ўзини айнан шу юрт фарзанди деб билгувчи инсон ўз давлати, халқи олдидаги, уни умидлар билан тарбиялаган, вояга етказган жамият олдидаги бурчини адо этиши керакдир.
Сўнгги йилларда мамлакатимизда кўкаламзорлаштириш, ўсимликларни муҳофаза қилиш ҳамда яшил майдонларни кенгайтириш борасида тизимли ишлар олиб борилмоқда.
Халқимиз азалдан тупроқни, сувни, табиатни муқаддас деб билган. “Бирни кессанг, ўнни эк” деган доно мақол ҳам бежиз айтилмаган. Дарахт эккан одамга унинг савоби тегиб туради, дейилган. Оилада фарзанд дунёга келса, унга атаб ниҳол экилган.
Республикада кўкаламзорлаштириш ишларини жадаллаштириш, дарахтлар муҳофазасини янада самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида Президентимизнинг махсус Фармонлари ҳам қабул қилинган.
Азиз ва мўътабар меҳнаткашлар!
Фермер хўжаликлари томонидан долзарб 40 кунликда дала четларига тут, ток ва бошқа кўчатларини экишингизни ҳамда далангиз четларига ва коллектор-дренажлар атрофига сабзавот, ошқовоқ экинлари экиб даромад олиш;
Республикамизда тут, ток, тол, ёнғоқ ва бошқа кўчатлар эга бир ярим мингта кўчат етиштирувчи фермер, деҳқон хўжаликларида ва томорқа ер эгалари билан ҳамкорликда ишларни ташкиллаштириш;
Kirib kelgan yangi 2025 yilda bir qator Qonunchilikdagi oʼzgarishlar va yangiliklar hayotga tatbiq etildi.
Jumladan:
- Kambagʼal oilalarga bir qator imtiyozlar berildi:
-Mehnatga haq toʼlashning eng kam miqdorining 1,5 baravaridan kam boʼlmagan oylik ish haqi toʼlangan holda ishga joylashgan Kambagʼal oilalar reestriga kiritilgan oila aʼzosi uchun ijtimoiy soliq uch yil davomida 1 foiz stavkada toʼlanadi.
-“Kambagʼallikdan farovonlik sari” dasturini amalga oshirish doirasida kambagʼal oilalar farzandlari davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlariga imtiyozli asosda qabul qilinadi.
-Kam taʼminlangan oilalar bolalari uchun nafaqa va moddiy yordam olayotgan oilalarning rasmiy band boʼlmagan aʼzolari ishga joylashganda, oʼzini oʼzi band qilganda yoki tadbirkorlik faoliyatini yoʼlga qoʼyganda ushbu nafaqa va moddiy yordamni ularning muddati tugagunga qadar, biroq 6 oydan koʼp boʼlmagan muddatga toʼlash davom ettiriladi;
-Kambagʼal oilalarga koʼmak choralari ijtimoiy shartnoma asosida mehnatga layoqatli oila aʼzolarining bandligini taʼminlash, oʼz tomorqasidan samarali foydalanish (ekin ekish), oila aʼzolari, shu jumladan, farzandlarining bilim olishi, kasb-hunar va xorijiy tillarni oʼrganishi hamda sogʼligʼini nazoratga olishi, uy-joyini ozoda tutishi kabi shartlar inobatga olingan holda koʼrsatiladi.
2.Mahallalarda "Mahalla bankirlari” faoliyati yoʼlga qoʼyiladi
Mahallalarda aholi bandligini taʼminlash va daromadli qilish maqsadida 2025 yil 1 fevralga qadar tuman banklari filiallarida mahallabay ishlash boʼlimlari tashkil etiladi.
Har bir mahallada "mahalla bankirlari” bilan birga ishlaydigan “yordamchi-agentlar” tanlab olinadi.
3.Uyini termit “egan” fuqarolarga boshqa uy-joy beriladi.
Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 4 noyabrda kuchga kirgan 734-sonli qaroriga asosan termit va boshqa hasharotlardan zararlangan uy-joylar yashash uchun yaroqsiz deb topilsa, aholi boshqa uy-joy bilan taʼminlanadi.
Qaror bilan termit va boshqa hasharotlardan zararlangan uy-joylarni aniqlash va yashash uchun yaroqsiz deb topish boʼyicha davlat xizmatini koʼrsatishning maʼmuriy reglamenti tasdiqlandi.
Maʼmuriy reglamentga muvofiq ushbu davlat xizmati 2025 yil 1 yanvardan boshlab tumanlar (shaharlar) hokimliklari tomonidan tuziladigan Termit va boshqa hasharotlardan zararlangan uy-joylarni aniqlash komissiyasi tomonidan Davlat xizmatlari markazlari va Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali koʼrsatiladi.
Аriza beruvchilar davlat xizmatidan foydalanish uchun Davlat xizmatlari markaziga shaxsan borib murojaat etadi yoki davlat xizmatlaridan elektron shaklda foydalanish uchun YaIDXP orqali roʼyxatdan oʼtadi.
Аriza beruvchi Davlat xizmatlari markaziga shaxsan kelib murojaat etganda, tegishli soʼrovnoma Davlat xizmatlari markazi xodimi tomonidan toʼldirilib, ariza beruvchi tomonidan tasdiqlangandan soʼng 10 daqiqa mobaynida komissiyaga elektron shaklda yuboriladi. YaIDXP orqali murojaat qilinganda esa soʼrovnoma avtomatik tarzda komissiyaga yuboriladi.
Komissiya 7 ish kuni davomida soʼrovnomani koʼrib chiqib, uy-joy joylashgan hududga chiqqan holda quyidagilarni aniqlaydi:
-uy-joyning termitlar va boshqa hasharotlardan zararlanganlik darajasini,
-texnik holatini,
-yashash imkoniyati mavjudligini yoki yaroqsiz holatga kelganligini;
Oʼrganish natijasida komissiya xulosasi ariza beruvchiga yuboriladi, bunda oʼrganish natijasida uy-joyning yaroqsiz holatga kelganligi tasdiqlansa, xabarnoma qoʼshimcha ravishda tegishlicha Qoraqalpogʼiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklariga uy-joyni yashashga moʼljallanmagan joylar toifasiga oʼtkazish hamda uy-joy fondidan chiqarish masalasini koʼrib chiqish uchun yuboriladi.
Аriza uyga berilgan xulosa kelgusida uni belgilangan tartibda davlat tomonidan uy-joy bilan taʼminlash uchun asos hisoblanadi.
Davlat xizmatini koʼrsatishni rad etish uchun quyidagilar asos boʼladi:
- soʼrovnomada notoʼgʼri yoki xato maʼlumotlar koʼrsatilganda;
- ariza beruvchi tomonidan komissiyaga uy-joyni koʼzdan kechirish uchun imkon berilmaganda yoki koʼzdan kechirishga toʼsqinlik qilinganda;
- uy-joyning termitlar va boshqa hasharotlardan zararlangan boʼlishiga qaramay, uning texnik holati yashash imkonini berganda;
- uy-joyda termitlar va boshqa hasharotlardan zararlanish holatlari aniqlanmaganda.
4.Davlat madaniyat muassasalari va tashkilotlari xodimlarining ish haqi oshiriladi
Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentning 2024 yil 22 noyabrdagi “Madaniyat va sanʼat, axborot-kutubxona va muzeylar sohasida faoliyat olib borayotgan xodimlar ish haqi miqdorlarini oshirish toʼgʼrisida”gi qaroriga asosan davlat madaniyat muassasalari va tashkilotlari xodimlarining ish haqi quyidagi miqdorlarda oshiriladi:
- 2025 yil 1 yanvardan boshlab – 20 foizga;
- 2025 yil 1 iyuldan boshlab – yana 15 foizga oshiriladi.
5.Umumiy ovqatlanish korxonalariga QQSning bir qismi keshbek shaklida qaytariladi
Umumiy ovqatlanish korxonalariga QQSning bir qismi keshbek sifatida qaytariladi.
Oylik aylanmasini naqd pulsiz amalga oshirganlarga esa QQSning 40 foizi toʼlangan zahoti qaytariladi.
QQS toʼlashga oʼtgan restoran va kafelarning foyda soligʼi 2 karraga kamayadi.
- Hokimliklarga yangi vakolatlar berildi
Tuman (shahar)lar hokimliklariga quyidagi yoʼnalishlarda maʼmuriy vakolatlar berildi:
- davlat boshqaruvi organlari va tadbirkorlar oʼrtasida “doimiy aloqa” tizimini yaratish maqsadida tuman (shahar)larda Tadbirkorlar jamoatchilik kengashini tuzish;
- 2025 yil 1 yanvardan belgilangan vazirlik va idoralarning tuman (shahar) boʼlimlari rahbarlarini masʼul vazirlik va idoralarning hududiy boshqarmalari bilan kelishilgan holda lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod etish, shuningdek, tegishli masʼullarga ragʼbatlantirish yoki intizomiy javobgarlikka tortish choralarini koʼrish;
- 2025 yil 1 yanvardan 2026 yil 1 yanvargacha belgilangan roʼyxat boʼyicha tuman (shahar)larda huquqiy eksperiment tariqasida tuman (shahar) hokimligi faoliyatini “Аholi va tadbirkorlar manfaatlariga xizmat qilish” yangicha yondashuvi asosida tashkil etish.
Kosonsoy tuman adliya boʼlimi
Davlat xizmatlari markazi direktori: T.Haydarov
Markazning bosh mutaxassisi А.Xasanov
Adliya organlari va muassasalarida bugungi kunda fuqarolarning huquqlarini himoya qilish, ularning huquqiy savodxonligini oshirish hamda joylarda fuqarolarga bepul birlamchi huquqiy ko‘mak berish maqsadida joriy yilning 1-martidan 31-mart kuniga qadar “Hech kim hujjatsiz qolmaydi” huquqiy aksiyasi o‘tkazilmoqda. Ushbu aksiyadan ko‘zlangan asosiy maqsad fuqarolarning shaxsini tasdiqlovchi hujjati (pasport), tug‘ilganlik haqida guvohnomasi, nikoh tuzilganligi, nikohdan ajralganlik va o‘lim qayd etilganligi haqidagi hujjatlarini olish yoki qayta tiklashda fuqarolarga amaliy yordam berishga qaratilgandir.
Ushbu aksiya O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga asoslangan bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 22-moddasida “Har bir shaxs fuqarolik huquqiga ega. Hech kim fuqarolikdan mahrum etilishi yoki boshqa davlat fuqaroligiga o‘tkazilishi mumkin emas” deb belgilab qo‘yilgan.
Konstitutsiyaning 27-moddasida esa “Har bir fuqaro shaxsiy hayoti daxlsizligi, shaxsiy hujjatlari va indifikatsion ma’lumotlarini himoya qilish huquqiga ega” ekanligi belgilab qo‘yilgan.
Aksiyaning o‘tkazilish maqsadi:
Mazkur aksiyaga asosan aholining hujjatsiz qolishining oldini olish, fuqarolarning qonuniy huquq va manfaatlarini himoya qilish hamda ularni davlat xizmatlaridan bemalol foydalanish imkoniyati bilan ta’minlash ko‘zda tutilgan.
Ayniqsa:
. Nogironligi bo‘lga shaxslar;
. Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalar;
. Keksalar va yolg‘iz yashovchi fuqarolar;
. Bolalar uyida tarbiyalanganlar;
. Migratsiya va tabiiy ofatlar tufayli hujjatlarini yo‘qotgan shaxslar – ushbu aksiyadan eng ko‘p manfaat ko‘ruvchilardir.
Aksiya doirasida amalga oshiriladigan ishlar:
- Hujjatsiz fuqarolarni aniqlash – Mahallalar, tibbiyot muassasalari va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda hujjatsiz shaxslar ro‘yxatini shakllantirish;
- Huquqiy yordam berish – Hujjatlarni tiklash tartibi bo‘yicha bepul maslahatlar berish;
- Davlat xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini oshirish – Zarur hollarda ariza va hujjatlarni tayyorlashda amaliy yordam ko‘rsatish;
- Huquqiy savodxonlikni oshirish – Fuqarolar hujjatlarning ahamiyati va ularni vaqtida rasmiylashtirish zarurligi haqida xabardor qilish to‘g‘risida targ‘ibot tadbirlarini amalga oshirish.
Aksiya natijalari:
. Ushbu aksiya natijasida minglab fuqarolar o‘z shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarga ega bo‘lishi;
. bolalarning hujjatlari rasmiylashtirilishi orqali ularni maktab va bog‘chalarga qabul qilinishini osonlashtirish;
. hujjatsiz qolgan fuqarolar pensiya, nafaqa va boshqa ijtimoiy imtiyozlarga ega bo‘lishi;
. odam savdosi, noqonuniy migratsiya va boshqa huquqbuzarliklarni oldini olishga xizmat qiladi desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
Xulosa
“Hech kim hujjatsiz qolmaydi” aksiyasi inson huquqlarini ta’minlash, fuqarolarning huquqiy holatlarini mustahkamlash va ijtimoiy himoyani kuchaytirishga qaratilgan loyihadir. Davlat tomonidan fuqarolar uchun hujjat olish jarayonini soddalashtirish va ularga yordam ko‘rsatish bo‘yicha qabul qilingan chora-tadbirlar inson huquqlarining kafolati sifatida xizmat qiladi. Har bir fuqaro o‘z hujjatlariga ega bo‘lishi orqali davlat xizmatlaridan foydalanish va huquqiy muhofazaga ega bo‘lish imkoniyatini qo‘lga kiritadi.
Kosonsoy tuman adliya bo‘limining FHDY bo‘limi 2-toifali inspektori Mamadaliyev Baxrom Pulatjonovich
Мана юртимизга кунлар исиб, ўз чиройларини ёйиб яна баҳор фасли кириб келмоқда. Ҳаммамизга маълумки баҳор фасли бу уйғониш ва яшариш фаслидир. Бу гап бежизга айтилмаган. Баҳор фаслида барча ўсимлик ва ҳайвонот дунёси уйғониш ва яшариш даврини ўтказади. Шу қаторда барча касаллик қўзғатувчи вирус ва бактериялар ҳам ҳаракатга келади. Шулардан бири бу барчамизга таниш бўлган “қутуриш” касаллигидир.
Қутуриш касаллиги — қутуриш вируси (Рабиэс вируси) қўзғатадиган вирусли касаллик бўлиб, бу касаллик асосан иссиққон ҳайвонлар ва одамларда учрайди. Одамга касалланган ҳайвонлар тишлаганда ёки тирнаганда уларнинг сўлаги орқали юқади. Вирус юққанда марказий асаб тизимининг оғир прогрессив шикастланиши кузатилади.
Вирус шикастланган тери орқали асаб толалари орқали ҳаракатланади ва улар орқали мия ва орқа мияга тарқалади. Касаллик инсонлар учун ҳалокатли ҳисобланади ва касалликни фақатгина фавқулодда эмлаш билан олдини олиш мумкин.
Қутуриш касаллиги ҳар йили минглаб ўлимга сабаб бўладиган ҳаёт учун хавфли касаллик ҳисобланади. Ит ва мушуклар вирусни энг кенг тарқатадиган ҳайвонлардир.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра дунё бўйлаб ҳар йили 59000 киши қутуриш касаллигидан вафот этади. Уларнинг 99 фоизи қутурган ит тишлаши натижасида касалланган. Бироқ, ҳайвонлар ва инсонлар учун вакцина мавжудлиги қутуриш ҳолларда ўлим кўрсаткичларининг камайишига олиб келди.
Вирус марказий асаб тизимига таъсир қилиб, айниқса мия яллиғланишига сабаб бўлади (ўзига хос энсефалит). Маҳаллий итлар, мушуклар, қуён, скунс ва ёввойи ҳайвонлар тишлаши ва тирнаши орқали инсонларга вирус юқиши мумкин. Қутуришга қарши кураш тезкор даво чораларига боғлиқ бўлади.
ҚУТУРИШ БЕЛГИЛАРИ ВА АЛОМАТЛАРИ
Одамларда қутуриш касаллигининг асосий белгиси — гидрофобия ёки сувдан қўрқиш саналади. Аввал сув ичишдан қўрқиш кузатилса, кейинчалик сувни кўрганда ва сув ҳақида гап кетганда ҳам қўрқиш белгилари кузатилади. Қўшимча равишда ютуниш мушакларининг титроқли ҳаракати, қўрқув, тутқаноқ, нафас олишдаги узулишлар аниқланиши мумкин.
Тутқаноқ товуш ва ёруғлик таъсири оқибатида бошланади. Бемор ҳамма нарсани синдириб, одамларга ташлана бошлайди, «зўравон» ҳужумдан кейин «жим» — фалажликнинг бошланғич белгиси бошланади. Шундан сўнг нафас олиш тўхташи ва ўлим содир бўлади.
Тишлашдан бошлаб касаллик белгилари пайдо бўлгунигача бўлган вақт касалликнинг “инкубацион даври” деб аталади. Одатда касаллик аломатлари инсон касалланганидан 4-12 ҳафта ўтиб намоён бўла бошлайди. Бироқ, инкубация даври бир неча кун ёки олти йилгача чўзилиши ҳам мумкин.
“Қутуриш” касаллигини энг хавфли касалликлар қаторига қўшилишининг сабаби – бу касалликнинг клиник белгилари намоён бўлганидан кейин касалланган инсонни қутқариб қолиш имкони жудаям камлигидир!
Қутуриш грипп каби аломатлар билан бошланади. Жумладан, иситма, мушакларнинг кучсизлиги, оғриқлар.
Бу асосий белгилари ташқари яна тана ҳароратининг 37°C гача кўтарилиши, руҳий тушкунлик, уйқунинг бузилиши, уйқусизлик, безовталик, тишланган жойда оғриқлар (яра тузалган бўлса ҳам) қайд қилиниши мумкин. Вирус марказий асаб тизимини шикастлашда давом этиши сайин, касаллик икки хил турда ривожланиши мумкин.
ҒАЗАБЛИ ҚУТУРИШ
Ғазабли қутуриш ривожланган одамларда ҳаддан ташқари ҳаракатчанлик ва агрессия кузатилади. Бошқа аломатларга: Уйқусизлик; Безовталик; Тартибсизлик; Ташвиқот; Галлюцинациялар; Кўп сўлак оқиши; Ютиш билан муаммолар; Сувдан қўрқиш.
ФАЛАЖЛИ (ТИНЧ) ҚУТУРИШ
Қутуришнинг бу шакли ривожланиши учун кўпроқ вақт талаб этилади, лекин таъсири оғир бўлади. Касалланган киши аста-секин фалажлана бошлайди ва охир-оқибат комага тушади, ҳатто ўлиши мумкин. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, қутуришнинг 30% ҳолларида фалажлик юз беради.
КИМ ҚУТУРИШГА ДУЧОР БЎЛИШИ МУМКИН
Қутуриш вируси инсонларга қутурган ҳайвонлар тишлаши ёки тирнаши оқибатида жароҳат жойига уларнинг сўлаги тушиши натижасида юқади. Вируснинг шиллиқ қават ёки очиқ жароҳатларга бошқа йўллари орқали тушишида ҳам касалланиш содир бўлиши мумкин. Вирус фақат ҳайвондан инсонга ёки ҳайвондан ва ҳайвонга юқиши мумкин. Унинг инсондан иноснга юқиши эҳтимоли жуда кам бўлса-да, тарихда бир неча шундай ҳолатлар қайд этилган.
Киши инфекцияланган бўлса, вирус мияга асаб толалари орқали тарқалади. Вирус мияда тез ва жадал кўпая бошлайди. Бу фаолият мия ва орқа миянинг кучли яллиғланишига олиб келади ва беморнинг аҳволи тезда ёмонлашиб, асфикция ва юрак тўхташи натижасида нобуд бўлади. Жароҳат бош ёки бўйин соҳасида бўлса, мия ва орқа мия шикастланиши тезроқ бошланади. Агар жароҳат бўйинда бўлса, иложи борича тезроқ тиббий ёрдам чақириш керак.
КАСАЛЛИКНИ ТАРҚАТУВЧИ ҲАЙВОНЛАР
Ҳайвонлар қутуришининг асосий белгиси — унинг хулқи ўзгариши ҳисобланади: яхши уй ҳайвони тажовузкор, ёввойи ва тишлашга шай бўлиб қолади. Ёввойи ҳайвонлар ҳам, уй ҳайвонлари ҳам қутуриш вирусини тарқатиши мумкин. Касалликнинг асосий сабабчилари қаторига итлар, кўршапалаклар, мушуклар, сигирлар, эчки, отлар, қуёнлар, қундузлар, бўри, чиябўри, маймун ва скунслар каби уй ва ёввойи ҳайвонлар киради.
ҚУТУРИШНИ ДАВОЛАШ
2005-йилгача касалликнинг клиник белгилари намоён бўла бошланганда қутуришни даволашнинг самарали усуллари фанга маълум эмас эди. Кўпинча азобли ҳолатни енгиллаштириш учун симптоматик воситалар билан чекланишга тўғри келарди. Ҳаракат қўзғалувчанлиги тинчлантирувчи (седатив) воситалар билан бостириларди, тутқаноқлар эса кураресимон препаратлар билан. Нафас бузилишлари эса трахеостомия ва беморни сунъий нафас аппаратига улаш билан компенсацияланарди.
Ҳозирги кунда вируси юқганидан кейин, инсонга касалланишни олдини олиш учун бир қатор инъекциялар қилинади. Вирус билан курашиш учун қутуришга қарши иммуноглобулин берилади. У қутуришга қарши антитаналарни дарҳол ишлаб чиқилишига имкон беради ва вируснинг кириб боришини олдини олади. Шу сабабли қутуришга қарши эмлашни олиш - бу касалликнинг олдини олишнинг калитидир.
Вакциналар 14 кун давомида бешта инъекция кетма-кетлигида берилади. Қутуриш вируси ташқи муҳитда тез нобуд бўлади. Вирус 56°C да 15 дақиқада, қайнатганда 2 дақиқада нобуд бўлади.
Ҳайвонларни назорат қилиш хизмати кишини тишлаган ҳайвонни текшириш учун уни излаб топишга ҳаракат қилади. Ҳайвон қутурмаган бўлса, киши инъекциялар олмаслиги мумкин. Бироқ, ҳайвон топилмаса, энг хавфсиз ҳаракат чораси — бу даволаш усулларини қўллашдир.
Қутуришга қарши вакцина қанча барвақт олинса, касалликнинг олдини олиш эҳтимоли шунча юқори бўлади. Шифокорлар жароҳатни совун ва сув ёки йод билан камида 15 дақиқа давомида ювиш орқали даволашади. Кейин иммуноглобин юборилади ва қутуришга қарши эмлаш бошланади. Ушбу усул «постконтакт профилактика» деб номланади.
Огоҳ бўлинг, ўзингиз ва яқинларингиз ҳаётини хавф остида қолдирманг!
Аъзамжон Аҳматжонов,
Косонсой тумани ФВБ бошлиғи
Дилмурод Абдурахмонов
Наманган вилояти ФВБ ҲФХЎМ
катта ўқитувчиси
Tuhmat, yaʼni bila turib yolgʻon, boshqa bir shaxsni sharmanda qiluvchi uydirmalarni tarqatganlik uchun qonunchilikda maʼmuriy va jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan. Xususan, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda tuhmat qilgan shaxsga nisbatanbazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan oltmish baravarigacha miqdorda jarima solinishi belgilangan.
Agar ushbu huquqbuzarlik maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin sodir etilsa, bazaviy hisoblash miqdorining ikki yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yuz soatgacha majburiy jamoat ishlari yoxud ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.
Tuhmat nashr qilish yoki boshqacha usulda koʻpaytirilgan tarzda, shu jumladan OAVda, telekommunikatsiya tarmoqlarida yoki Internetda joylashtirish orqali amalga oshirilsa, ushbu harakat jinoyat hisoblanadi va aybdor:
-75 mln soʻmdan 150 mln soʻmgacha miqdorda jarima;
-300 soatdan 360 soatgacha majburiy jamoat ishlari;
-2 yildan 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari;
-1 yilgacha ozodlikni cheklash bilan jazolanishi mumkin.
Agarda tuhmat ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat sodir etishda ayblab, ogʻir oqibatlar kelib chiqishiga sabab boʻlgan holda, xavfli retsidivist tomonidan, gʻarazgoʻylik yoki boshqa past niyatlarda qilinsa:
-112 mln soʻmdan 187 mln soʻmgacha miqdorda jarima;
-360 soatdan 400 soatgacha majburiy jamoat ishlari;
-1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash jazosi tayinlanishi mumkin.
Namangan viloyati Adliya boshqarmasi Kosonsoy tuman Adliya bo‘limi Yuridik xizmat ko‘rsatish markazi boshlig`i
F.G`ofurov