Сўнгги янгиликлар
Янгиликлар
Жорий йилнинг 27 декабрь куни Наманган вилояти Ички ишлар бошқармаси томонидан оталиққа олинган Косонсой туманидаги «Нурли маскан» мактаб интернати болажонлари учун байрам дастурхони ташкил этишди.
Бошқарма бошлиғи, туман сектор раҳбарларининг иштирокида ташкил этилган байрам тадбирида «Нурли маскан» ўқувчилари, тарбиячи-ўқитувчилари ва болажонларнинг ота-оналари тантанали кутиб олинди. Дастлаб йиғилганларга байрам табриги ўқиб эшиттирилди, самимий табриклар йўлланди.
Шундан сўнг, Бошқарма бошлиғи ва туман сектор раҳбарлари томонидан ҳар бир болажонга байрам совғалари тақдим этилди. Байрамона куй-қўшиқлар даврага янада кўтаринкилик бағишлади, Ички ишлар органлари ходимлари билан шўх рақсларга тушган болажонларнинг кичик кўнгиллари тоғдек кўтарилди.
Mazkur jarayon uch bosqichda amalga oshiriladi. Birinchisi, tayyorgarlik bosqichi bo‘lib, uch yilga yaqin vaqt davom etadi. Ikkinchisi, asosiy bosqich bo‘lib, bunda bevosita aholini ro‘yxatga olish amalga oshiriladi, ya’ni aholi to‘g‘risidagi ma’lumotlar yig‘iladi, nazorat tekshiruvi o‘tkaziladi va aholini ro‘yxatga olish materiallari topshiriladi. Bu taxminan ikki oy muddatni tashkil etadi. So‘nggi bosqich qariyb uch yil davom etib, olingan ma’lumotlar kodlashtirish yordamida tahlil qilinib, natijalar e’lon qilinadi. Ro‘yxatga olish jarayonida to‘planadigan statistik ma’lumotlar yagona elektron axborotlar tizimiga kiritiladi. Ya’ni bundan bu yog‘iga qog‘ozbozlikdan voz kechib, zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga e’tibor qaratiladi. O’zbekistonning mukammal kadastr xaritasi yaratiladi Aholini ro‘yxatga olish barobarida yana bir muhim vazifani bajarish ko‘zda tutilgan. Bu hududlarni xaritalash, aholi punktlaridagi uylarning ro‘yxatini tuzish bilan bog‘liq masala. Turar va noturar joylarning aniq soni, holati, foydalanilmay yotgan yoki muddatini o‘tab bo‘lgan binolarni belgilab olish bilan tegishli hududlarda uy-joy, sanoat ob’ektlarni qurish va ta’mirlash masalalariga oydinlik kiritish mumkin bo‘ladi. Bir so‘z bilan aytganda, respublikaning yangi mukammal kadastr xaritasi yaratiladi. Reja aniq, vazifa mas’uliyatli Keyingi yilda mas’ul mutasaddilarni qaynoq ish jarayoni kutib turibdi. Ularni muvaffaqiyatli bajarish bilan viloyatning har bir shahari, tumanidan tortib mahallasiyu ko‘chasiga, chekka qishloq va olis ovullarigacha aloqador bo‘lgan barcha ma’lumotlarni o‘zida aks ettirgan yagona axborot bazasiga ega bo‘lamiz. Bu qimmatli ma’lumotlar esa bizga bugun, ertaga va yaqin kelajakda juda asqotadi. Mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish maqsadida ishlab chiqilayotgan ko‘p yillik dasturlar, amalga oshirilayotgan tizimli o‘zgarishlar va belgilab olinayotgan rejalar manzil aniq bo‘lsagina, yuqori samara beradi. Demak, mazkur jarayon bilan shu choqqacha e’tibordan chetda qolib kelgan sohaga chinakam poydevor qo‘yiladi, deyish har jihatdan to‘g‘ri bo‘ladi.
Aholini ro‘yxatga olish nima uchun kerak? U necha bosqichda o‘tkaziladi? Mazkur tadbir bizga nima beradi? Aholi sonini ro‘yxatga olish mamlakatda yashovchi barchaga tegishli bo‘lgan demografik, iqtisodiy va ijtimoiy ma’lumotlarni yig‘ish, umumlashtirish, baholash, tahlil va e’lon qilishning yagona jarayonidir. U aholi to‘g‘risidagi ma’lumotlarning asosiy manbai bo‘lib, kelgusi 10-20 yillik rivojlanishning prognoz ko‘rsatkichlarini hisoblash uchun ishonchli poydevor yaratadi. Aholi migratsiyasi to‘g‘risidagi ma’lumotlar shakllantiriladi. O’z navbatida, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, aholi bandligi, ayollar va bolalar salomatligini yaxshilash va oilalarga yordam ko‘rsatish bo‘yicha dasturlarni manzilli ishlab chiqishda axborot tarzida foydalaniladi. Aholi sonini ishonchli hisoblash bo‘yicha rasmiy statistika tizimida asosiy rol o‘ynaydi.
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 47-моддасининг 2-қисмида кўра, ҳеч ким суднинг қарорисиз ва қонунга зид тарзда уй-жойидан маҳрум этилиши мумкин эмас. Уй-жойидан маҳрум этилган мулкдорга уй-жойнинг қиймати ҳамда у кўрган зарарларнинг ўрни қонунда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда олдиндан ҳамда тенг қийматда қопланиши таъминланади деб мустаҳкамлаб қўйилган.
“Хусусий мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 2-моддасида хусусий мулк дахлсиз ва давлат ҳимоясида эканлиги белгилаб берилган.
Мазкур Қонун талабларига асосан давлат органининг мулкдорнинг мол-мулкини бевосита олиб қўйишга қаратилмаган қарори, шу жумладан мулкдорга қарашли уй, бошқа иморатлар, иншоотлар ёки дов-дарахтлар жойлашган ер участкасини жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш тўғрисидаги қарори муносабати билан мулк ҳуқуқининг бекор қилинишига фақат қонунда белгиланган ҳолларда ва тартибда йўл қўйилади. Бунда етказилган зарарнинг ўрни эгалик қилувчига тўлиқ қопланиши керак.
Давлат органининг мулкдорнинг мол-мулкини бевосита олиб қўйишга қаратилмаган қарори, шу жумладан, ер участкасини олиб қўйиш тўғрисидаги қарори муносабати билан мулк ҳуқуқининг бекор қилиниши мулкдорнинг розилиги билан қонунда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесининг, халқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларининг олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектларини бузиб ташлаш тўғрисидаги қарори фақат адлия органларининг ижобий хулосаси мавжуд бўлганда қабул қилинади. Тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоят, Тошкент шаҳар ёки туман (шаҳар) ҳокимлиги ва ер участкасининг ҳамда олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектларининг ҳуқуқ эгаси ўртасида тузиладиган, ер участкаси олиб қўйилиши муносабати билан бериладиган компенсациянинг миқдори, тури ва уни бериш муддати назарда тутиладиган келишув мажбурий равишда нотариал тартибда тасдиқланиши лозим.
Кўчмас мулк объектини бузиб ташлаш тўғрисида қарор қабул қилишга олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектининг мулкдорига келишувда, низо мавжуд бўлган тақдирда эса суд қарорида белгиланган жисмоний ва юридик шахсларнинг зарарлари, шу жумладан бой берилган фойдаси ва қонунчиликда назарда тутилган бошқа харажатлари қопланганидан сўнг йўл қўйилади.
Ер участкасини олиб қўйиш ва уйни, бошқа иморатларни, иншоотларни бузиб ташлаш ёки дов-дарахтларни қўпориб ташлаш тўғрисидаги қарор аҳоли пунктларининг бош режаларига, шунингдек турар жой даҳалари ҳамда кичик даҳаларини батафсил режалаштириш ва қуриш лойиҳаларига мувофиқ қабул қилинади.
Олиб қўйилаётган ер участкасидаги уйни, бошқа иморатларни, иншоотларни бузиб ташлаш ёки дов-дарахтларни қўпориб ташлашга зарарнинг ўрни бозор қиймати бўйича олдиндан ва тўла қопланмагунга қадар йўл қўйилмайди.
Зеро, судларнинг асосий мақсади фуқароларимизнинг Конституциямизда мустаҳкамланган мулкий ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилишдан иборатдир.
Илгари турли соҳа вакилларини айниқса педагогларни, тиббий хизмат ходимларини ва хатто ўқувчи ва талабаларни мажбурий меҳнатга жалб қилиш, яъни кўча супуриш, ободонлаштириш ва пахта терими ишларига мажбуран жалб қилиш ҳолатлари кузатилган.
Кейинги йилларда мамлакатимизда мажбурий меҳнатга барҳам бериш, ходимларни ўз хизмат вазифалари билан боғлиқ бўлмаган ишларга жалб этиш ҳолларига қарши курашиш самарадорлигини оширишга қаратилган қонун ҳужжатларини ҳамда уларни амалга ошириш механизмларини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Муҳтарам президентимиз Ш.М.Мирзиёев Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 78-сессиясида сўзлаган нутқларида Ўзбекистонда мажбурий меҳнатга барҳам берилганлигини, бундай ҳолатларга йўл қўйганлик учун жиноий жавобгарлик белгиланганлигини алоҳида қайд этиб ўтдилар.
Бу борада Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 44-моддасига асосан мамлакатимизда суд қарори билан тайинланган жазони ижро этиш тартибидан ёхуд қонунда назарда тутилган бошқа ҳоллардан ташқари мажбурий меҳнатни тақиқланиши белгиланиши айни муддао бўлди.
Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 27 мартдаги Ўрқ 826-сонли қонуни билан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида педагог ходимларни меҳнатга маъмурий тарзда мажбурлаганлик учун жавобгарлик кучайтирилди. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига педагог ходимларни меҳнатга маъмурий тарзда мажбурлаганлик учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин худди шундай қилмишни такроран содир этганлик учун жиноий жавобгарликни назарда тутувчи норма киритилди.
Жумладан, Жиноят кодексининг 1482-моддаси қуйидаги мазмундаги учинчи қисм билан тўлдирилди ва унга кўра:
«Меҳнатга бирон-бир шаклда маъмурий тарзда мажбурлаш, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно, таълим ташкилотининг педагог ходимига нисбатан худди шундай қилмиш учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин содир этилган бўлса, —
базавий ҳисоблаш миқдорининг бир юз эллик бараваридан икки юз бараваригача миқдорда жарима ёки уч йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш ёхуд уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланиши белгиланди».
Шунингдек, асосий қонунимизда болалар меҳнатининг боланинг соғлиғига, хавфсизлигига, ахлоқига, ақлий ва жисмоний ривожланишига хавф солувчи, шу жумладан унинг таълим олишига тўсқинлик қилувчи ҳар қандай шакллари тақиқланиши мустаҳкамлаб қўйилди.
Ушбу Қонунлар мамлакатимизда ходимларни мажбурий меҳнатга жалб қилиш ҳолатларига барҳам беришга, уларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлашга хизмат қилади деб ҳисоблайман.
Кейинги йилларда мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуслари орқали суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилган ислоҳотлар фуқароларимизнинг бузилган ҳуқуқларини суд орқали тиклаш имконини бермоқда.
Бироқ, фуқароларимиз ўз ҳуқуқларини яхши тушуниб, уларни ҳимоя қилиш чораларини кўраётган бўлсаларда, айрим ҳолларда ўз бурчларини бажаришдан бўйин товлаб келиш ҳолатлари ҳам учрамоқда.
Ваҳоланки, асосий Қонунимиз бўлган Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 59-моддасида барча фуқаролар Конституцияда белгилаб қўйилган бурчларини бажарадилар деб белгиланган.
Фуқаролар Конституция ва қонунларга риоя этишга, бошқа инсонларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилишга мажбурдирлар.
Фуқаролар Ўзбекистон халқининг тарихий, маънавий, маданий, илмий ва табиий меросини асраб-авайлаши шарт.
Фуқаролар атроф табиий муҳитга эҳтиёткорона муносабатда бўлишга мажбурдирлар.
Ўзбекистон Республикасини ҳимоя қилиш Ўзбекистон Республикаси ҳар бир фуқаросининг бурчидир. Фуқаролар қонунда белгиланган тартибда ҳарбий ёки муқобил хизматни ўташга мажбурдирлар.
Конституциямизнинг 63-моддасида фуқаролар қонун билан белгиланган солиқлар ва йиғимларни тўлаши шартлиги белгиланган.
Бироқ, судларга солиқ ва коммунал хўжалиги соҳасидаги идоралардан келаётган аризалар таҳлили шуни кўрсатмоқдаки, айрим фуқароларимиз Конституциямизда белгиланган ўз бурчларини унутиб қўйиб, белгиланган солиқлар ва йиғимларни, электр энергия, газ ва ичимлик сувдан фойдаланганлик учун тўловларни амалга оширмасдан келаётганликлари аниқланди.
2023 йилнинг ўтган даври мобайнида судлар томонидан вилоятимиз аҳолисининг солиқ тўловларидан, электр энергияси бўйича, газ таъминоти бўйича, ичимлик сувдан фойдаланганликлари учун юзага келган катта миқдордаги қарздорликларини ундириш белгиланган.
Мазкур тўловларни белгиланган муддатларда тўламаганликлари оқибатида фуқаролардан яна қўшимча равишда давлат божлари ва почта ҳаражатлари учун тўловларни ундириш чоралари ҳам кўрилган.
Ушбу қарздорлик ўз вақтида қопланса, келиб тушган маблағлар аҳолини ижтимоий ҳимоясини кўчайтиришга, газ, электр энергияси ва сув таъминоти инфраструктурасини яхшилашга, хизмат кўрсатиш сифатини оширишга қаратилади.
Шу сабабли, фуқароларимиздан солиқ ва бошқа тўловлар бўйича бурчлари ва мажбуриятларини ўз вақтида бажаришларини сўраймиз.